ΑΡΤΕΜΙΣ

Κατά την ελληνική μυθολογία, η Άρτεμις ήταν κόρη του Δία και της Λητώς, δίδυμη αδελφή του

Η Άρτενις ως κυνηγός, μουσείο του Λούβρο

Απόλλωνα, και γεννήθηκε στη Δήλο. Όταν η Λητώ ήταν έγκυος από το Δία, η ζηλιάρα Ήρα απαγόρευσε σε όλες τις χώρες να τη δεχθούν. Έτσι, η Λητώ αναγκάστηκε να περιπλανιέται από τόπο σε τόπο για να μπορέσει να γεννήσει τα παιδιά της. Στο τέλος η Δήλος, που επέπλεε τότε στη θάλασσα, δέχθηκε τη Λητώ και από τότε στερεώθηκε για πάντα σε τέσσερις κολώνες. Οι πόνοι της Λητώς κράτησαν εννέα μέρες και εννέα νύχτες, αλλά δεν μπορούσε να γεννήσει γιατί η Ήρα είχε την Ειλείθνια στον Όλυμπο και δεν την άφηνε να φύγει. Όταν, κάποτε, ήλθε η Ειλείθυια, βοήθησε τη Λητώ, που γέννησε τον Απόλλωνα και την Αρτέμιδα.

Η θλιβερή τύχη της μητέρας της φαίνεται ότι έκανε την Αρτέμιδα να μη θέλει το γάμο και να μείνει παρθένα. Ήταν και αυτή, σαν την Αθηνά, οπλισμένη με τόξο, βέλη και φαρέτρα. Όμως δεν ανακατευόταν με πολέμους και καταστροφές. Ήταν ειρηνική θεά. Αγαπούσε τα ζώα, είχε το ελάφι και την αρκούδα για σύμβολά της, προστάτευε τις γυναίκες που είχαν δύσκολη γέννα και ήταν η θεά του κυνηγιού. Τη χάρη να προστατεύει τις ετοιμόγεννες την πήρε από το Δία, και να πώς: Η Άρτεμις, νήπιο ακόμα, παρουσιάστηκε στον πατέρα της κα του δήλωσε ορθά-κοφτά πως δεν είχε σκοπό να παντρευτεί, παρά προτιμούσε να τρέχει λεύτερη στα βουνά, να περνά τον καιρό της με τις νεράιδες και τις νύμφες. Ο Δίας της έκανε αυτή τη χάρη, αλλά την άλλη που του ζητούσε, να γίνει προστάτισσα στις γυναίκες που θα γεννούσαν, της την αρνήθηκε, γιατί προστάτισσα του τοκετού είχε οριστεί η Ειλείθυια. Η Άρτεμις τότε βρήκε τη μέση λύση. Ζήτησε να προστατεύει μόνο τις γυναίκες που θα έχουν δύσκολη γέννα. Ο Δίας συμφώνησε μ αυτή τη λύση. Αμέσως μετά, η Άρτεμις πέταξε στην Κρήτη και ανταμώθηκε με τις νύμφες Αμνησίδες. Συμφώνησαν όλες μαζί να μη παντρευτούν ποτέ και να ζουν σαν καλές φίλες στα βουνά και στα δάση. Τα βουνά που προτιμούσε η Άρτεμις ήταν ο Ταΰγετος και ο Ερύμανθος. Ο θεός του δάσους, ο τραγοπόδαρος, μουσάτος και γελαστός Πάνας, της χάρισε ένα κοπάδι γερά σκυλιά για τα κυνήγια της.

Η Άρτεμις των Γαβίων

Τα όπλα της, τόξο, βέλη και φαρέτρα, τα είχε ζητήσει η Λητώ από τον Ήφαιστο, όταν η Άρτεμις ήταν τριών χρόνων.

Ήταν προστάτιδα της αγνότητας και τιμωρούσε σκληρά κάθε αμάρτημα κατά της αγνότητας. Η σκληρότητα της αυτή φαίνεται καθαρά στο μύθο του Ακταίονα. Ο Ακταίονας, εγγονός του Κάδμου, βασιλιά της Θήβας, με κοπάδι από 50 κυνηγόσκυλα, κυνηγούσε στον Κιθαιρώνα. Κάποια μέρα κάθισε να ξαποστάσει κοντά σε μια πηγή και, χωρίς να το θέλει, είδε τη θέα να λούζεται γυμνή στα νερά της. Όταν εκείνη τον κατάλαβε, θύμωσε πολύ και τον μεταμόρφωσε σε ελάφι. Τα σκυλιά του τότε, μη μπορώντας να καταλάβουν τη διαφορά, χύθηκαν πάνω του και τον κατασπάραξαν.

Η Άρτεμις παρ όλο που ήταν σκληρή ερωτεύτηκε το νεαρό βοσκό Ευδυμίωνα και κάθε νύκτα σταματούσε πάντοτε το άρμα της για να τον ατενίσει κοιμισμένο.

Αλλά και σε άλλους μύθους εμφανίζεται εκδικητική και σκληρή όπως: Της Νιόβης, κόρης του Ταντάλου και γυναίκας του βασιλιά της Θήβας Αμφίονα, όπου, μαζί με τον Απόλλωνα, σκότωσε τα 14 παιδιά της, γιατί όταν, κάποτε, η Μαντώ, κόρη του μάντη Τειρεσία, κάλεσε τις Θηβαίες να προσφέρουν θυσία στη Λητώ και στα παιδιά της, όλες οι γυναίκες βγήκαν δαφνοστεφανωμένες για τη θυσία, εκτός από τη Νιόβη, που καυχήθηκε ότι είναι καλύτερη από τη Λητώ γιατί είχε ομορφότερα και περισσότερα παιδιά. Ακόμη στην Αυλίδα, όπου είχε συγκεντρωθεί ο ελληνικός στόλος για να καταπλεύσει εναντίον της Τροίας, ζήτησε, για να στείλει ευνοϊκό άνεμο για να μπορέσουν να ξεκινήσουν τα πλοία τη θυσία της Ιφιγένειας, επειδή είχε θυμώσει γιατί ο Αγαμέμνονας καυχήθηκε ότι τόξευε καλύτερα από τη θεά και σκότωσε ένα αγαπημένο της ελάφι. Την ώρα, που ήταν όλα έτοιμα κι ανέβασαν την Ιφιγένεια στην πυρά, πυκνό σύννεφο τη σκέπασε. Όταν το σύννεφο σκορπίστηκε από την αύρα, στη θέση του κοριτσιού βρέθηκε ένα ελάφι, κι αυτό προσφέρθηκε σαν θυσία. Η Άρτεμις άρπαξε την Ιφιγένεια και την πήρε μακριά στην Αία, όπου την όρισε ιέρεια της.

Η Άρτεμις τιμωρεί τον Ακτέονα, γιατί την είδε να λούζεται γυμνή

Αργότερα ο Ορέστης την ελευθέρωσε και την έφερε στην Αττική για να λατρεύει εκεί την Αρτέμιδα.

Ο Δίας είχε αναθέσει, στην Άρτεμη να φωτίζει τον κόσμο τη νύκτα και να επιβλέπει τις ψυχές των νεκρών. Έτσι, ονομαζόταν Άρτεμη Κυνηγέτιδα στη γη, Φοίβη ή Σελήνη στον ουρανό και Εκάτη στον Άδη.

Την Αρτέμιδα την αγαπούσαν και τη σέβονταν σ όλη τη χώρα. Είχε διαφορετικές ιδιότητες στα διάφορα μέρη της Ελλάδας και ασφαλώς ταυτιζόταν με τη μεγάλη θεά της ευφορίας της γης, στη Μ. Ασία, ως τροφού των όντων, και είχε το μεγαλύτερο ιερό στην Έφεσο. Το κτίσιμο του ναού είχε κρατήσει 220 χρόνια. Αλλά μια νύχτα, εκείνη που γεννιόταν ο Μ. Αλέξανδρος (356 π.Χ.) ο Ηρόστρατος, έκαψε το ναό. Οι Εφέσιοι, όμως, τον ξανάχτισαν, πιο μεγαλοπρεπή.

Η Άρτεμις στην Αττική σχετιζόταν με τη γέννηση και την ανατροφή των παιδιών. Ως Λοχεία και Ειλείθυια προστάτευε τη μητέρα και το βρέφος κατά τον τοκετό, ως Παιδοτρόφος και Κουροτρόφος. Οι γυναίκες, στο ιερό της Βραυρώνος στην Ανατολική Αττική, της αφιέρωναν τα φορέματα τους μετά τη λοχεία και έφερναν τα νήπια και τα μικρά κορίτσια, μεταμφιεσμένα σε μικρές αρκούδες, για να χορέψουν προς τιμήν της το "χορό των άρκτων".

Στην Αθηναϊκή Ακρόπολη υπήρχε το Βραυρώνειο. Στον Ερύμανθο και Ταΰγετο κυνηγούσε άγρια ζώα και ήταν γνωστή ως Κορυφαία και Καλλιστώ. Στη Σπάρτη, στο ιερό της Ορθίας Αρτέμιδας γινόταν αγώνας καρτερίας στους πόνους, η "Διαμαστίγωση" των εφήβων, των οποίων το αίμα έβρεχε το βωμό της.

Στη Δήλο πιστευόταν ότι προστάτευε τους ναυτικούς ως Εκβατηρία, Ευπορία, Εύπλοια. Στην Ταυρική ταυτιζόταν με την Ιφιγένεια.

Η Άρτεμις σε σκίτσο από τη μουσειοσυσκευή του Κέντρου Μελετών Ακρόπολης και δίπλα της το ιερό ελάφι.

Στην Αττική η σημαντικότερη γιορτή προ τιμή της ήταν τα Βραυρώνεια, τα οποία γιορτάζονταν κάθε τετραετία. Η πομπή ξεκινούσε από το Βραυρώνειο της Ακροπόλεως και κατέληγε στο ιερό της Βραυρώνος. Κατά τα Ελαφηβόλια της προσέφεραν ζυμωτά ομοιώματα ελαφιών. Στη γιορτή της Αγροτέρας, μετά τη νίκη του Μαραθώνα, της θυσίαζαν κάθε χρόνο 500 κατσίκια. Κατά τα Μουνίχια γινόταν πομπή στο ιερό της Μουνιχίας στον Πειραιά και άμιλλα πλοίων. Στο Μαρούσι γίνονταν τα Αμαρύσια με πομπή και ναυτικούς αγώνες, και στην Πάτρα τα Λάφρια με μεγάλη πυρά.

Η Άρτεμις είχε περισσότερες από 200 επωνυμίες: Βραυρωνεία, Βένδις, Λοχεία, Παιδοτρόφος, Κουροτρόφος, Σώτειρα, Ταυροπόλος, Αγροτέρα, Ηγεμόνη, Καρυάτις, Λιμνάτις, Ποταμία, Βριτομάρτις, Δίκτυα, Δέσποινα. Στη Σπάρτη ως Λυγοδέσμα (το ξόανό της κρατιόταν όρθιο με λυγαριές), και στον Ορχομενό ως Κεδρεάτις (το ξόανό της ήταν τοποθετημένο στο κοίλωμα, κορμού δέντρου).

Πολλά ιερά και ναούς έχουμε αφιερωμένους στην Άρτεμη. Στην Αιτωλία, στην Καλυδώνα το ιερό της Λαφρίας, ο ναός στο Άνω Μαζαράκι Αχαΐας. Στην Επίδαυρο ναός του 4ου π.χ. αιώνα. Στη Λυκόσουρα της Αρκαδίας, στη Μαντινεία "Πτόλις", στην Αθήνα υπήρχε το Βραυρώνειο. Η στοά που το περιτριγύριζε το ναό ήταν χωρισμένη σε κάμερες όπου έμεναν οι Άρκτοι, οι μικρές ιέρειες. Ζούσαν ακόμα εκεί ορφανά παιδάκια. Στη Λούτσα βρέθηκαν τα λείψανα του ιερού της Ταυροπόλου Αρτέμιδος, στο Δήμο Αλών Αραφηνίδων. Στην Ελευσίνα σώθηκαν τα θεμέλια του ναού της Προπυλαίας Αρτέμιδος, στον Πειραιά το ιερό της Μουνιχίας. Στο Δήλιον της Πάρου υπήρχε δωρικός ναΐσκος, όπως και στη Δήλο. Στην Αυλίδα, στη Θάσο, στους Φιλίππους έχουμε ναούς, στην Κέρκυρα που είναι γνωστός ως ναός της Γοργούς με την οποία ταυτίζεται η Άρτεμις. Στην Ελούντα της Κρήτης λατρευόταν η Άρτεμις Βριτόμαρτυς και στην Αμφίπολη η Άρτεμις Ταυροπόλος. Ναοί, τέλος της Αρτέμιδος υπήρχαν στη Μύρινα της Λήμνου και στην αρχαία Μεσσήνη.

Υπάρχουν πολλές παραστάσεις της θεάς σε αγγεία και γλυπτά. Πολύ γνωστά είναι τα ορειχάλκινα αγάλματα της στον Πειραιά και τα αναθηματικά ανάγλυφα από τη Βραυρώνα, καθώς και η λεγόμενη Άρτεμις των Βερσαλλιών.

Σύμβολα της θεάς ήταν το τόξο, η φαρέτρα, η ημισέληνος, το ελάφι, τα κυνηγετικά σκυλιά, ο ταύρος και η αρκούδα.

Στην κλασσική εποχή η Άρτεμις παριστάνεται πάντοτε ντυμένη με πολύπτυχα φορέματα.

ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ - ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΠΟΥΡΑΣ

Πηγές:

1. ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ ΠΑΠΥΡΟΣ -ΛΑΡΟΥΣ
2. ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΝΤΥΜΠΡΕ
3. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ ΝΙΤΣΑΣ ΤΖΩΡΤΖΟΓΛΟΥ